tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie tatry-polskie
tatry-polskie
STAWY TATRZAŃSKIE
   

Po obu stronach Tatr występują zbiorniki wody zwane stawami. Znaczna część znajduje się w Tatrach Słowackich ale największe i najgłębsze stawy znajdują się w Tatrach Polskich. Wszystkie stawy są pochodzenia lodowcowego. Wśród stawów wyróżniamy stawy karowe - wyżłobione w skale np. Czarny Staw pod Rysami, Wielki Staw Polski, stawy morenowe - powstałe przez morenę z lodowca np. Staw Smreczyński, lub staw karowy z moreną np. Czarny Staw Gąsienicowy. Występują tzw. stawy okresowe - powstające po większych opadach.

Temperatura wody w stawach nie przekracza 12 stopni. Czym wyżej położony staw, tym niższa temperatura. Kąpiel w stawach jest zabroniona.

Charakterystyczna jest przejrzystość wody, która nieraz sięga do kilkunastu metrów. Zależy ona od pory roku i temperatury powietrza. Najlepsza przejrzystość wody występuje na wiosnę, kiedy powietrze jest chłodne. Im wyżej położony staw, tym lepsza przejrzystość.

Każdy staw ma swoją niepowtarzalną barwę wody, na którą wpływają czynniki takie jak: przeźroczystość, głębokość, oświetlenie, przymieszki chemiczne i ilość drobnych organizmów roślinnych, czyli sinic. Sinice mają największy wpływ na barwę wody. Wyróżniamy barwy: zielononiebieską - Morskie Oko, czarnobłękitną - Czarny Staw pod Rysami, Wielki Hińczowy Staw, zieloną - Zielony Staw Gąsienicowy, Zielony Staw Kezmarski, czerwonobrunatną - Czerwony Staw Pańszczycki.

Pięknem barwy stawów nie możemy się zbyt długo cieszyć, ponieważ uwalniają się na krótko spod pokrywy lodowej. Czarny Staw Gąsienicowy przez 116 dni nie jest pokryty lodem. Zmarzły Staw Gąsienicowy przez 70 dni, a Wyżni Wielki Furkotny Staw tylko przez 30 dni. Niektóre, w ogóle nie odmarzają, a jeżeli już, to na bardzo krótko np. Lodowy Stawek. Stawy zamarzają na różną grubość. Czasami warstwa lodu może osiągnąć 3,5 m, a zamarzanie może zacząć się już we wrześniu lub dopiero w grudniu a nawet w styczniu. Odmarzanie trwa bardzo długo. Czasami zdaje się, że staw jest wolny od lodu, ale pod taflą wody znajduje się jeszcze gruba warstwa lodu.

Na florę w stawach składają się przede wszystkim sinice . W nielicznych stawach można spotkać gatunki roślin naczyniowych. Fauna w stawach jest bogatsza od flory. Stawy zamieszkują : żaby, traszki, owady, robaki, skorupiaki oraz w kilku stawach ryby.

Stawy znalazły swoje miejsce w literaturze i sztuce. Liczni malarze i graficy zainspirowani zostali urokiem stawów. Jan Nepomucen Głowacki namalował Morskie Oko (1837), Leon Wyczółkowski, Stanisław Witkiewicz, Stanisław Gałek i wielu innych malowało stawy tatrzańskie. W literaturze znajdujemy wiele utworów poświęconych stawom. Pisali: Józef Tetmajer, Adam Asnyk, Kazimierz Przerwa-Tetmajer i wielu innych. W fotografii stawy stanowią temat artystyczny.

 
Morskie Oko
 
Morskie Oko
 
Morskie Oko
Po pn. stronie Tatr Wysokich, w Dolinie Rybiego Potoku u stóp Mięguszowieckich Szczytów na wysokości 1393 m n.p.m. leży największe i najsłynniejsze jezioro Tatr Polskich. Powierzchnia wynosi 34,54 ha, a głębokość 50,8 m. Długość wynosi 1393 m i szerokość 566 m. Średnia temperatura wody 11-12 oC. Nad nim wznosi się najwyższy szczyt Rysy (2503 m), Mięguszowiecki Szczyt (2438 m), oraz charakterystyczny szczyt Mnich (2070 m) Do samego brzegu jeziora schodzą piargi wraz z kosodrzewiną. W górnej granicy lasu rosną limby. Jezioro jest jednym z niewielu w którym żyją pstrągi. Skorupiaki i małże są także mieszkańcami stawu wraz z licznymi glonami. Letnimi mieszkańcami stawu są kaczki krzyżówki.
 
Jesień nad Morskim Okiem
 
Przejrzystość wody dochodzi do 14 m. Woda ma odcień zielononiebieski. Zimą, jezioro znika pod grubą warstwą lodu. Dawniej Morskie Oko nazywano Polski Staw, Rybi Staw, Biały Staw i Zielona Woda.
   

Limba

Do roku 1901 wielką atrakcją dla turystów było przepłynąć tratwą, a później dużą łodzią na drugi brzeg jeziora. Jezioro jest licznie odwiedzane przez cały rok. Ruch jaki tu panuje zwłaszcza w okresie wakacyjnym, kiedy liczba odwiedzających sięga prawie miliona powoduje dużą dewastację terenu oraz zanieczyszczenie wody w stawie. W roku 1997 podjęto akcję oczyszczenia dna jeziora ze śmieci, które zbierały się przez kilkadziesiąt lat. Praca wyszkolonych nurków była trudna i pracochłonna. Wydobyto 15 kontenerów śmieci oraz dużą ilość monet. Pamiętajmy, że monety wrzucone do jeziora powodują toksyczne zanieczyszczenie środowiska. Od dawna Morskie Oko było najpopularniejszym miejscem w Tatrach. Zafascynowani byli poeci, którzy często przyjeżdżali w Tatry aby tutaj spędzić czas. Między innymi był to: Adam Asnyk, Walery Eljasz, Kazimierz Tetmajer, Jan Kasprowicz i wielu innych. O Morskim Oku pisali także czescy pisarze m.in. Twórcy Szwejka. Morskie Oko było przedstawiane na płótnie od r. 1837 przez Nepomucena Głowackiego a później przez Gersona, A. Mroczkowskiego, L. Wyczółkowskiego i Stanisława Gałke. Grafiki jeziora wykonywali Walery Eljasz-Radzikowski i Stanisław Witkiewicz. Obecnie w fotografii Morskie Oko zajmuje przodujące miejsce.

 

 

 

Limba w drodze nad Czarny Staw

 
Kaczka
Niejednokrotnie Morskie Oko zmieniało swoich właścicieli. Pierwotnie było własnością królewską. W roku 1824 zostało zakupione przez Homolacs, którzy wybudowali pierwsze niezagospodarowane schronisko, służące turystom od 1836 r. do spalenia w 1865 r. Następni właściciele to: Eichborn, który podarował ziemię pod schronisko, Peltz, Zamoyski i Fundacja Kórnicka. Własnością państwa polskiego stało się dopiero w roku 1933. W okresie przedrozbiorowym Morskie Oko było przedmiotem sporu pomiędzy Węgrami a Polską, a później Galicją o przebieg granicy. Pod koniec XIX wieku książę Christian Hohenlohe chciał rozszerzyć granice części Tatr po węgierskiej stronie od Rysów w kierunku Czarnego Stawu, Morskiego Oka oraz wzdłuż Rybiego Potoku.
 
Kaczka krzyżówka
 
Hrabia Władysław Zamoyski właściciel dóbr zakopiańskich doprowadził do sporu i do zatargów zbrojnych w wokół jeziora walcząc o pozostawienie Morskiego Oka w polskich rękach. 13 września 1902 r. po długich obradach został wydany werdykt dający prawo polakom do Morskiego Oka.
   
 

Pstrągi

Do Morskiego Oka można dojechać lub dojść pieszo. Dojechać można szosą z Poronina przez Bukowinę i Głodówkę do Łysej Polany lub z Zakopanego przez Jaszczurówkę i Zazadnię do Łysej Polany, gdzie można zostawić pojazd na parkingu i dalej iść pieszo lub jechać wozem konnym. Dla pieszych są wyznaczone liczne szlaki.

 

Pstrągi w wodach Morskiego Oka

Popularnym szlakiem jest dojście przez Zawrat, Kozią Przełęcz lub Krzyżne. Można też wyjechać kolejką na Kasprowy Wierch, a stamtąd iść szlakiem przez Świnicę i Zawrat.

Do dnia dzisiejszego zachowały się liczne podania związane z Morskim Okiem np. legenda o Mnichu, o bracie Cyprianie z Czerwonego Klasztoru, O skarbach w jaskiniach, o wielkich dziwacznych rybach, które porywały owce, czy o podziemnym połączeniu z morzem i o wyłowionych belkach ze statku rozbitego na morzu.

   
Znad Morskiego Oka odchodzą liczne szlaki. Można pospacerować wokół jeziora (2613 m) podziwiając jego piękno, roślinność oraz potęgę szczytów wznoszących się ponad nim. Szlaki znad Morskiego Oka:
  • Morskie Oko > Czarny Staw pod Rysami > Rysy Morskie Oko > Szpiglasowa Przełęcz > Dolina Pięciu Stawów Polskich Morskie Oko > Dolinka za Mnichem Morskie Oko > Wrota Chałubińskiego
 
Stawy w Dolinie Pięciu Stawów Polskich
 
Pięć największych stawów znajduje się w Dolinie Pięciu Stawów Polskich zajmując łączną powierzchnię 61,25 ha. W skład stawów wchodzi: Przedni, Mały, Wielki, Czarny i Zadni Staw Polski.
 
Przedni Staw Polski
Przedni Staw Polski
Jest najdalej wysunięty na wschód i leży u podnóża Opalonego Wierchu na wysokości 1668 m n.p.m. Nad brzegiem stawu znajduje się schronisko turystyczne PTTK. Powierzchnia stawu wynosi 7,72 ha a głębokość 34,6 m.
Mały Staw Polski
Mały Staw Polski
Jest najmniejszym stawem w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Znajduje się pomiędzy Przednim a Wielkim Stawem Polskim i zajmuje powierzchnię 0,18 ha. Głębokość wynosi 2,1 m.
Wielki Staw Polski
Wielki Staw Polski
Jest drugim co do wielkości jeziorem po Morskim Oku, a największym z Pięciu Stawów Polskich. Leży u stóp Miedzianego i Koziego Wierchu na wysokości 1665 m n.p.m. Powierzchnia wynosi 34,14 ha, a głębokość 79,3 m Jezioro jest najgłębszym i najdłuższym w Tatrach. Ze stawu wypływa potok Roztoka, który zmienia się w wodospad Siklawę.
Czarny Staw Polski
Czarny Staw Polski
Znajduje się na wysokości 1722 m n.p.m. u podnóża Liptowskich Murów i Gładkiego Wierchu. Jego powierzchnia wynosi 12,65 ha, a głębokość 50,4 m.
Zadni Staw Polski
Jest najwyżej położony w Dolinie Pięciu Stawów oraz w Tatrach Polskich na wysokości 1852 m n.p.m. Leży u podnóża Walentkowego Wierchu i Świnicy. Jego powierzchnia wynosi 6,46 ha, a głębokość 31,6 m.
 
Stawy Gąsienicowe
 
W Dolinie Gąsienicowej znajduje się największa liczba stawów. Jest ich dwadzieścia jeden. W Dolinie Zielonej jest ich dziewiętnaście, a w części południowo-wschodniej dwa tj. Zmarzły Staw i Czarny Staw Gąsienicowy.
 
Czarny Staw Gąsienicowy
Czarny Staw Gąsienicowy

Położony jest w południowo-zachodniej części Doliny Gąsienicowej na wysokości 1620 m n.p.m. Jest czwartym co do wielkości jeziorem w Tatrach Polskich. Powierzchnia wynosi 17,79 ha, a głębokość 51 m. Dno jeziora zostało wyżłobione przez lodowiec. Od strony południowej staw jest zamknięty skalną ścianą, a od strony Żółtej Turni wałem moreny. W latach 1884 - 1920 nad południowo-zachodnim brzegiem stawu stało małe góralskie schronisko, zniszczone przez pożar. Na jeziorze znajduje się mała skalna wysepka porośnięta kosówką. Barwa jeziora jest czarnobłękitna. Staw jest wolny od pokrywy lodowej przez 116 dni w ciągu roku.

Liczne ścieżki turystyczne odchodzą z nad jeziora: na Zawrat, na Karb, na Granaty, nad Zmarzły Staw oraz szlak wzdłuż wschodniego brzegu jeziora.

Zmarzły Staw Gąsienicowy
Zmarzły Staw Gąsienicowy

Jest niewielkim jeziorem o powierzchni 0,28 ha i głębokości 3,7 m. Leży na wysokości 1787 m n.p.m. w cieniu Kozich Wierchów. W ciągu zaledwie 70 dni w roku jego spokojna ciemna toń nie jest pokryta lodem.

Stąd prowadzi szlak przez Kozią Przełęcz do Dolinki Pustej.

Zielony Staw Gąsienicowy
Zielony Staw Gąsienicowy
Położony jest u podnóża Skrajnej Turni na wysokości 1672 m n.p.m. Powierzchnia wynosi 3,84 ha, a głębokość 15,1 m. Jest największym stawem w Dolinie Zielonej. Charakterystyczny dla stawu jest jasnozielony odcień wody. Letnimi mieszkańcami stawu są kaczki krzyżówki.
Zadni Staw Gąsienicowy
Znajduje się na wysokości 1851 m n.p.m. Jego głębokość wynosi 8 m a powierzchnia 0,53 ha. Staw do późnego lata bywa pokryty lodem. Leży u stóp zachodnich ścian Kościelca.
Długi Staw Gąsienicowy
Znajduje się na wysokości 1784 m n.p.m. Jego głębokość wynosi 10,6 m, a powierzchnia 1,58 ha . Leży u północno-zachodniego podnóża Kościelca.
Czerwone Stawki
Czerwone Stawki
Dwa stawki znajdujące się przy szlaku na Przełęcz Karb. Większy czyli Wyżni Czerwony Stawek ma powierzchnię 0,27 ha, głębokość 1,4 m i leży na wysokości 1694 m n.p.m. Mniejszy czyli Niżni Czerwony Stawek o powierzchni 0,15 ha i głębokości 1 m, leży na wysokości 1693 m n.p.m.
Dwoiśniaczek
Są to dwa malutkie stawki na południe od Kurtkowca. Ich głębokość wynosi 1,5 m.
Kurtkowiec
Kurtkowiec
Znajduje się na wschód od Zielonego Stawu na wysokości 1686 m n.p.m. Jego powierzchnia 1,56 ha i głębokości 4,8 m. Wyspa znajdująca się na stawie jest najwyżej położoną wyspą w Polsce.
Kotlinowy Stawek
Maleńki stawek leżący w pobliżu Zielonego Stawu Gąsienicowego na wysokości 1680 m n.p.m.
Dwoisty Staw Gąsienicowy
Dwoisty Staw Gąsienicowy
Składa się z dwóch małych stawków. Dwoisty Staw Zachodni o powierzchni 0,9 ha i głębokości 7,9 m znajduje się na wysokości 1657,4m n.p.m. Dwoisty Staw Wschodni o powierzchni 1,41 ha i głębokości 9,2 m znajduje się na wysokości 1657,7 m n.p.m. Przy wysokim stanie wody dwa stawki tworzą jeden. W okresie zimy staw zamarza całkowicie.
Litworowy Staw Gąsienicowy
Litworowy Staw Gąsienicowy
Znajduje się na wysokości 1618 m n.p.m. obok szlaku nad Zielony Staw Gąsienicowy. Powierzchn ia wynosi 0,48 ha, a głębokość 1,1 m. Wygląda malowniczo częściowo porośnięty turzycą.
Troiśniak
Trzy maleńkie stawki w Zielonej Dolinie Gąsienicowej leżą na wysokości 1611 m, 1612 m i 1613 m n.p.m. Znajdują się w rejonie szlaku na Przełęcz Świnicką.
Samotniak
Jeden z najmniejszych Gąsienicowych Stawów o powierzchni 0,002 ha i głębokości ok. 0,5 m. Znajduje się na wysokości 1620 m n.p.m. przed odgałęzieniem ścieżki na Liliowe i Suchą Przełęcz. Stawek jest tak ukryty, że często turyści przechodzą nie spostrzegając go.
Dwoiśniak
Dwa malutkie stawki położone na wschód od głównego szlaku. Niżni Dwoiśniak ma powierzchnię 0,015 ha i głębokość 2,8 m. Leży na wysokości 1588,6 m n.p.m. Wyżni Dwoiśniak ma powierzchnię 0,003 ha i głębokość 0,2 m. Leży na wysokości 1590 m n.p.m. Czasami wysycha.
Jedyniak
Maleńki stawek położony obok szlaku z Hali Gąsienicowej na Kasprowy Wierch, Liliowe lub Świnicką Przełęcz. Leży na wysokości 1577 m n.p.m. Powierzchnia wynosi 0,007 ha, a głębokość 1,2 m.
 
Czarny Staw pod Rysami
 
Czarny Staw pod Rysami

Znany również jako Czarny Staw nad Morskim Okiem i Rybim Jeziorem. Położony jest na wysokości 1580 m n.p.m. w Dolinie Rybiego Potoku powyżej Morskiego Oka. Leży u stóp Żabiego , Niżnich Rysów i Czarnego Mięguszowieckiego Szczytu. Powierzchnia stawu wynosi 20,54 ha, a głębokość 76,4 m Jest trzecim jeziorem w Tatrach co do powierzchni, a drugim co do głębokości. W jeziorze nie ma ryb. Żyjące w nim sinice pokrywają głazy czarnym nalotem i sprawiają, że barwa jeziora jest czarnobłękitna czyli granatowa. Przeźroczystość wody sięga aż do 17 m głębokości. Z nad jeziora roztacza się przepiękny widok na powyżej położone szczyty oraz w dole widoczne Morskie Oko.

Jezioro jest tłumnie odwiedzane przez turystów.

Od Morskiego Oka prowadzi wygodna ścieżka. W roku 1836 został nad jeziorem postawiony krzyż żelazny, wytopiony z rud tatrzańskich w Kuźnicach.

 
Czerwony Staw
 
Czerwony Staw
Znajduje się w Dolinie Pańszczycy na wysokości 1654 m n.p.m. przy szlaku na Krzyżne pod Żółtą Turnią. Jego powierzchnia wynosi 0,30 ha, a głębokość 0,9 m. Barwa wody w stawie jest czerwonobrunatna spowodowana przez sinice pokrywającą głazy na dnie stawu.
 
Smreczyński Staw
 
Smreczyński Staw
 
Znajduje się na południowy-wschód od Smytniej Polany na wysokości 1226 m n.p.m. Powierzchnia stawu wynosi 0,752 ha, a głębokość 5,3 m. Jest pięknie położonym stawem wśród lasu, między Doliną Tomanową a Doliną Pyszniańską. Staw zamieszkują gady i płazy oraz często odwiedza je ptactwo. Z nad stawu widok roztacza się na Ornak i jego otoczenie.
 
Mnichowe Stawki
 
Zadni Mnichowy Stawek
 
Najwyżej położony staw. Znajduje się na wysokości 2070 m n.p.m. u podnóża Cubryny i Zadniego Mnicha. Odsłania się spod śniegu dopiero późnym latem.
 
Staw Staszica
 
Położony jest na wysokości 1785 m n.p.m. w Dolinie za Mnichem. Przy dużych opadach widoczny jest tylko jeden staw, a w okresie suszy dzieli się na dwa lub trzy małe.
 
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie