tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie tatry-polskie
tatry-polskie
 
Ludzie gór
 
Pisząc o Zakopanem nie można pominąć wielu wybitnych ludzi, jak pisarzy, aktorów, architektów i kompozytorów, którzy byli związani z Zakopanem i Tatrami. Ich prace na stałe zostały wpisane w historię Podhala.
 
Kornel Makuszyński
(1884 - 1953) Autor licznych książek dla dzieci i młodzieży „Koziołek Matołek" i „O dwóch takich, co ukradli księżyc". W roku 1944 zamieszkał na stałe w Zakopanem i brał czynny udział w życiu miasta. Był honorowym obywatelem Zakopanego. Został pochowany na starym cmentarzu.
 
Karol Szymanowski
(1882 - 1937) Wielki polski kompozytor i pianista. Często przyjeżdżał do Zakopanego. Swój pobyt wykorzystywał na słuchaniu muzyki góralskiej, którą grali mu Bartuś Obrochta i Jaś Obrochta ze swoją kapelą. Na podstawie „nut" góralskich powstał „balet
 
Harnasie". Ponadto skomponował wiele pieśni do słów Kazimierza Tetmajera i Jana Kasprowicza. Na pogrzebie Kapela Obrochtów zagrała „Ej, kie Janicka wiedli do Lewoce".
 
Stanisław Ignacy Witkiewicz
(1851 - 1915) Pisarz, filozof, artysta malarz, twórca stylu zakopiańskiego. Odegrał dużą rolę w życiu kulturalnym Zakopanego. Szczególnie interesował się sztuką ludową i budownictwem. Stworzył styl zakopiański w budownictwie, meblarstwie i zdobnictwie, czyli przeniósł na stałe styl góralski do architektury. Budowle zaprojektowane i zachowane do dziś: Koliba, Dom pod Jedlami,Kaplica w Jaszczurówce oraz Muzeum Tatrzańskie. Pozostawił po sobie utwory związane z Tatrami i Podhalem: „Na przełęczy", „Pisma tatrzańskie", „Listy do syna", „Listy o styluzakopiańskim".Tatry były jego głównym tematem w obrazach olejnych np."Wiatr halny",„Owce we mgle", „Kozice w Tatrach", „Czarny Staw".
 
Tytus Chałubiński
(1820 - 1889) Wspaniały lekarz, dzięki któremu Zakopane zyskało swoją popularność wśród jego pacjentów. Bardzo często dla polepszenia stanu zdrowia zapisywał swoim pacjentom wyjazd do Zakopanego. Był wspaniałym taternikiem. Przyjeżdżając na wakacje do Zakopanego organizował wycieczki w góry, które prowadzone były przez znanych przewodników i taterników jak: Macieja Gąsienicę Sieczkę, Szymka Tatara, Jędrzeja Bachledę Wala i Wojciecha Roja.
 
Wyprawa taka składała się z kilku turystów i kilkunastu górali wśród których bywał Sabała umilając czas swoimi gawędami, a kapela góralska pod przewodnictwem Bartka Obrochty grała nutki góralskie. Ponieważ w tamtych czasach schronisk jeszcze nie było noce spędzane były pod gołym niebem przy ogniskach. Każda wyprawa trwała parę dni. Dla Chałubińskiego była to okazja do zbierania minerałów i mchów, których kolekcję z opisami przekazał Muzeum Tatrzańskiemu. Chałubiński był jedyną postacią w historii Zakopanego, która odegrała ważną i wszechstronną rolę w dziejach Tatr i Zakopanego. Nazywano go „Królem Tatr". Jako jedyny był na wszystkich przełęczach i szczytach tatrzańskich odkrywając również nowe szlaki. Jego nazwisko przeszło do historii. W Zakopanem wystawiono dwa pomniki na cześć Chałubińskiego, nazwano jego nazwiskiem ulicę, sanatorium, Muzeum Tatrzańskie oraz przełęcz.- Wrota Chałubińskiego.
 
Sabała (Jan Krzeptowski)
(1809 - 1894) Młody Sabała zajmował się zbójnictwem, ale tylko przez krótki czas. W roku 1846 brał udział w Powstaniu Chochołowskim. Zajmował się polowaniem na kozice, sarny, niedźwiedzie i świstaki oraz kłusownictwem. Brał udział w wyprawach w Tatry jako przewodnik oraz jako uczestnik w wycieczkach tatrzańskich z Chałubińskim, z którym był bardzo zaprzyjaźniony. Na takich wyprawach pełnił rolę gawędziarza i muzykanta. Sabała nie potrafił pisać ani czytać dlatego tylko niektóre jego opowiadania zostały spisane. Jako muzykant grywał na gęślikach, dawne góralskie melodie. Jego przyjaźń z Chałubińskim została uwieńczona na pomniku w Zakopanem.
 
Władysław Skoczylas
(1883 - 1934) Grafik, artysta malarz i rzeźbiarz. Tematem w jego pracach były Tatry i tematyka podhalańska np. postacie górali, sceny z życia gorali i zbójników, zabytki budownictwa i pejzaże. Swoje prace w drzeworycie podzielił na dwie części; Tekazbójnicka i Teka podhalańska.
 
Mieczysław Karłowicz
(1876 - 1909) Znany kompozytor Młodej Polski. Od młodych lat zaczął uprawiać taternictwo, co stało się jego pasją. Przeszedł mnóstwo szlaków czasami bez przewodnika w lecie i w zimie. Szedł nowymi drogami wytyczając nowe szlaki i opisując je. Był wzorem turysty górskiego. Wypowiadał się na temat ochrony przyrody w górach przez turystów. W zimie używał nart do poruszania się po Tatrach. Będąc na wycieczkach w górach fotografował Tatry a zdjęcia umieszczane były w jego pismach. Swoje kompozycje symfoniczne układał w Zakopanem do słów Kazimierza Tetmajer. Był inicjatorem idei TOPRu. Zginął w lawinie śnieżnej na wschodnich zboczach Małego Kościelca. Pamiątkowy kamień granitowy stoi na miejscu wypadku. Pamięć Karłowicza jest upamiętniona nazwą ulicy na Bystrem, tablicą pamiątkową w willi „Fortunka" i w willi „Lutnia" (ul. Sienkiewicza) gdzie mieszkał będąc w Zakopanem, nazwą szkoły muzycznej w Zakopanem, a także wierszami „Biała śmierć" i „Grób Karłowicza".
 
Karol Szymanowski
(1882 - 1937) Kompozytor. Był zafascynowany muzyką ludową. Jego utwory posiadały motywy ludowe, które możemy spotkać w utworach Harnasie, Pieśni Krupiawskie i Mazurki na fortepian. Często przyjeżdżał do Zakopanego z przyczyn zdrowotnych. W roku 1930 osiedlił się na stałe i zamieszkał w ATMIE. Mieszkając w Zakopanem brał udział w wydarzeniach kulturalnych oraz akcjach społecznych.
 
Jan Kasprowicz
(1860 - 1926) Wybitny poeta, tłumacz, krytyk. Jego pierwszy pobyt na Podhalu przypada na rok 1891. Na stałe zamieszkał na Harendzie w 1923 roku. Kochał Tatry i dużo chodził po górach. Temat „gór" pojawia się w jego utworach, np. „Wiatr halny", „Cisza wieczorna", „Taniec zbójecki", cykl sześciu wierszy pt. z legend „O Janosiku" i legenda „O śpiących rycerzach w Tatrach.
 
Antoni Kenar
(1906 - 1959) Wybitny artysta - rzeźbiarz i taternik. Jego twórczość związana była z Tatrami i Podhalem. Był wykładowcą w Państwowym Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem, które do dnia dzisiejszego istnieje i jest nazwane jego imieniem. Uprawiał taternictwo latem i zimą. Dokonał wielu wejść, np. Orla Baszta, Smoczy Szczyt, Mała Śnieżna Turnia, Wyżni Żabi Szczyt.
 
Władysław Zamoyski
(1853 - 1924) Hrabia, wielki patriota, właściciel wielu dóbr Zakopanego ze znaczną częścią Tatr Polskich. W roku 1889 zamieszkał na stałe w Kuźnicach. Ograniczył wyręby lasów w Tatrach i wprowadził zalesianie wyniszczonych terenów. Przyczynił się do zbudowania kolei do Zakopanego w 1899 r. Zasłużył się w sporze o Morskie Oko, które ostatecznie zostało wygrane w roku 1902. Finansował różne instytucje oświatowe i kulturalne. Był w zarządzie a następnie honorowym członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego w 1893 - 1907 r. Nadano mu tytuł honorowego obywatela Zakopanego. Cały swój majątek przekazał na cele społeczne. Dla upamiętnienia jego zasług nazwano jedną z ulic w Zakopanem „Zamoyskiego".
 
Józef Stolarczyk
(1816 - 1893) Ksiądz, pierwszy proboszcz zakopiański (1848 - 1893), taternik. Należy do legendowych postaci Zakopanego. Cieszył się dużym autorytetem wśród górali. Przyczynił się do podniesienia stanu moralności i oświaty w Zakopanem. Przyjaźnił się z wieloma wybitnymi postaciami, m.in. z Tytusem Chałubińskim. Dużo chodził po górach w towarzystwie przewodników góralskich (Wojciech Roj, Szymon Tatar, Jędrzej Wala). Był na wielu szczytach Tatr Wysokich, Bielskich i Zachodnich. Swoje wspomnienia z wypraw w Tatry umieścił Wycieczka na szczyt Gerlachu. Jego "Kronika Parafii Zakopiańskiej" (1848 - 1890) zawiera ważne informacje z życia Zakopanego i Tatr w okresie 45 lat pełnienia swojej misji. W Zakopanem nazwano ulicę ks. Józefa Stolarczyka a w Tatrach Przełęcz Stolarczyka.
 
Stanisław Ignacy Witkiewicz
(1885 - 1939) Pisarz, malarz, filozof, krytyk sztuki. Postać, która była silnie związana z Zakopanem. W wieku 15 lat miał wystawę własnych pejzaży. W roku 1925 wystawił na scenie sztuki Witkacego w amatorskim Teatrze Formistycznym. Jego prace posiadają wątki Zakopiańskie, np. „Pożegnanie jesieni" i „Nienasycenie". Malował liczne portrety, między innymi portret Irminy Zborowskiej i Modesty Zwolińskiej. Publikował artykuły w prasie, np. „Demonizm Zakopanego". Interesował się fotografią. W 1938 roku próbował bezskutecznie przywrócić do życia Teatr Formistyczny. Pod koniec swojego życia cierpiał na depresję, która doprowadziła do samobójstwa w lesie na Polesiu 18 września 1939 roku.
 
Władysław Hasior
(1928 - 1999) Uzdolniony plastycznie od dzieciństwa. W 1947 r. uczęszczał do Państwowego Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem. Studiował rzeźbę na ASP w Warszawie (1952-1958). Jego pierwszy pomnik „Ratownikom górskim w Zakopanem." Był pedagogiem w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych. Dużo czasu spędził za granicą, gdzie kształcił się w Paryżu i realizował wiele swoich prac. m.in."Słoneczny Rydwan" - Szwecja 1970 r. , „Płomienna Golgota" (Monte-video -1969 r., „Płonąca Pięta" - Kopenhaga 1972 r. Stworzył inną sztukę. Jego nowoczesna rzeźba przedstawia inny świat - jego własny. Dla wielu była niezrozumiała a innych po prostu denerwowała. Nie opisywał rzeczywistości lecz tworzył, symbole o filozoficznym znaczeniu. Hasior mówił o źródłach swej twórczości. „ Fantazja w fizycznej materii nazywa się twórczością. Pejzaż poetycki zobrazowany eksponatami z różnej materii i przedmiotów jest fragmentem zbiorowej zdolności poetyzowania. Swoją fantazję trenuję podsłuchując, podpatrując publiczność w mojej galerii." Zmarł w Krakowie 14.07.1999 r. Został pochowany na Pęksowym Brzyzku.
 
Klimek Bachleda
(1849 - 1910) Do historii wpisał się jako przewodnik i ratownik tatrzański. Wieku 12 lat został sierotą i musiał ciężko pracować u gazdów i u baców na hali. Pracował też na Słowacji. Po powrocie z wojska zajmował się chorymi w czasie epidemii cholery oraz pracował jako grabarz. Był cieślą i kłusownikiem. Był tragarzem na licznych wycieczkach w Tatry. Z czasem zaczął chodzić na samotne wycieczki odkrywając nowe szlaki. Posiadał niezwykły dar orientacji i był jednym z najlepszych wspinaczy tamtych czasów. W roku 1886 został przewodnikiem tatrzańskim i nazywano go „królem przewodników tatrzańskich." Przez 30 lat odkrył wiele dróg taternickich np. zejścia z Łomnicy pn. ścianą. Jako pierwszy zdobył szczyty Staroleśny Szczyt, Kaczy Szczyt, Zadni Mnich, Kozie Czuby, oraz jako drugi wyszedł na Mnicha i Żabiego Konia. Od roku 1909 był członkiem TOPR. Jego uczynność i ofiarność nie miała granic. Stracił życie w wyprawie ratunkowej w sierpniu 1910 r. Poszedł sam w deszcz i zimno ratować Stanisława Szulakiewicza, który utknął w ścianach Małego Jaworowego Szczytu. Z lawiną kamienną Klimek Bachleda runął ze ściany w przepaść. Podobnie jak Tytus Chałubiński, ks. Jozef Stolarczyk i Sabała Klimek należy do „legendarnych" postaci Tatr i Zakopanego. Wiele miejsc w Tatrach zostało nazwane jego imieniem. Najważniejsze z nich to Klimkowa Turnia. Klimek Bachleda znalazł swoje miejsce w poezji, w opisach, we wspomnieniach i w sztuce teatralnej.
 
 
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie
tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie tatry-polskie